Makabryczne znalezisko w zamku Czocha – fakty i mity

Makabryczne znalezisko w zamku Czocha to przede wszystkim splot ponurych legend – od zamurowanego dziecka w kominku po topienie niewiernej żony w studni. Fizyczne odkrycia, takie jak tajemniczy korytarz za betonową ścianą czy ukryte urządzenia, same w sobie nie niosą makabry, choć rozpalają wyobraźnię. W artykule oddzielamy potwierdzone fakty od mitów, bazując na wynikach prac eksploracyjnych i skanowania 3D.

Jakie mroczne legendy krążą wokół zamku Czocha?

Opowieści o duchach od wieków stanowią nieodłączną część zamkowej atmosfery. W Sali Marmurowej podobno pojawia się zjawa dziecka, które przed wiekami zostało żywcem zamurowane w renesansowym kominku. Jeszcze głośniejsze są podobno jęki Gertrudy, żony Christopha von Nostitz – wrzuconej do studni za zdradę, mimo że para nie dzieliła sypialni.

Najsłynniejszym widmem pozostaje jednak Biała Dama, inna Gertruda, która po kłótni z bratem sprowadziła na zamek husytów. Po odzyskaniu twierdzy brat skazał ją na śmierć, a jej postać rzekomo do dziś błąka się po krużgankach. Legenda ta wyjątkowo mocno splata się z historycznym tłem wojen husyckich, choć żadne źródła nie potwierdzają egzekucji.

Zamurowane przejście w winiarni – co naprawdę odkryto?

Sercem poszukiwań stała się piwnica zwana winiarnią, skąd wybiegał korytarzyk zakończony schodami prowadzącymi do kompletnie zablokowanego przejścia. W 2021 roku ekipa badawcza wykonała serię odwiertów w dolnej i górnej części zamurowania. Szybko okazało się, że za warstwą cegieł i betonu znajduje się drewniany szalunek oraz gruz, a całość miała charakter solidnej przebudowy z okresu powojennego.

Dalsza eksploracja ujawniła, że schody lekko skręcają i wykonano je z piaskowca – wszystko wskazuje na to, że jest to relikt średniowiecznej klatki schodowej łączącej niegdyś winiarnię z położoną wyżej zbrojownią. Przejście zostało odcięte w sposób trwały, a jego górny odcinek zniknął pod obecną podłogą tej sali. Makabrycznego odkrycia jednak nie było – żadnych ludzkich szczątków ani śladów dramatycznych wydarzeń.

Badacze potwierdzili, że zamurowana ściana powstała już po wojnie, najpewniej gdy zamek pełnił funkcję Wojskowego Domu Wczasowego. Przejście nie kryło żadnych ciał, a jedynie resztki gruzu i szalunku.

Autofrigor – zagadkowa maszyna w piwnicy

W 2011 roku po lewej stronie wejścia do winiarni odsłonięto urządzenie kryjące się w specjalnej wnęce. Na podstawie tabliczki znamionowej ustalono, że był to szwajcarski agregat chłodniczy Autofrigor produkcji Escher Wyss z lat 20. XX wieku. Jego obecność w chłodnych piwnicach do dziś budzi zdziwienie – nie wiadomo, czy służył do schładzania, osuszania powietrza, czy może miał zupełnie inne przeznaczenie. Pewne jest natomiast, że potężne urządzenie wymagało dostępu do zasilania i solidnej wentylacji, co dodatkowo komplikuje obraz piwnic.

Nowoczesne skanowanie i co ujawnił model 3D

Latem 2025 roku zamek został poddany szczegółowym pomiarom przez konsorcjum firm geodezyjnych. Użyto 4 skanerów laserowych Faro oraz 3 dronów i 6 lustrzanek, by stworzyć fotorealistyczny model obiektu. W ciągu trzech dni zebrano 1379 skanów dających 36 miliardów punktów, co przełożyło się na 270 GB danych. Dodatkowo wykonano 20 000 zdjęć, które posłużyły do fotogrametrycznego odwzorowania niedostępnych zakamarków.

Powstały model nie prześwietla ścian, ale uwypuklił nieprawidłowości architektoniczne. Tuż za recepcją dostrzeżono przestrzeń, która może sugerować istnienie pustki pod łazienką królewską. Przekroje wyraźnie pokazały też, że znane piwnice leżą zaledwie 10 metrów nad poziomem dziedzińca, co jest daleko od gruntu i każe zakładać obecność niżej położonych, niezbadanych kondygnacji.

Arkadiusz Pawłowski z Faro Technologies podkreślił, że model 3D ostatecznie obalił mit o zapadni pod łożem królewskim – ewentualny ukryty tunel prowadziłby bowiem prosto do głównego holu.

Projekt dostarczył również argumentów przeciwko legendzie o szklanej podłodze z pływającymi rybami. Choć historyk Piotr Kucznir nie wyklucza istnienia hali poniżej winiarni, jej wyposażenie pozostaje niepotwierdzone. Znacznie ciekawszy okazał się fakt, że suma kubatury wszystkich piwnic według dokumentów Bodo Ebhardta miała wynosić 3700 m², a dostępne dziś pomieszczenia to tylko niewielki ułamek tej liczby.

Tajemnice ze strychu – mundury, książki i element rakiety

Odrębna historia wiąże się z przeszukaniem zamkowego poddasza w 2015 roku. W jednej ze skrytek, zamaskowanej za belkami, natrafiono na schowek, którego zawartość od razu przykuła uwagę dyrektora Jarosława Kuczyńskiego. Odkrycie potwierdziło, że w czasie II wojny światowej twierdza służyła nie tylko szkole szyfrantów Abwehry, ale prawdopodobnie także jako zaplecze techniczne dla eksperymentalnych projektów lotniczych.

W skrytce znajdowały się:

• przedwojenne książki i dokumenty techniczne związane z łącznością,
• oficerskie mundury Wehrmachtu,
• ręczne pompy i przewody hydrauliczne,
• unikatowy aparat tlenowy – jedyny taki egzemplarz w Polsce,
• fragment turbiny będący częścią silnika rakietowego Messerschmitt Me 163 Komet.

Znalezisko turbiny Waltera wpisuje się w szerszy kontekst tajnych obiektów o kryptonimach „Eisenglanz” i „Türkis”, usytuowanych w okolicach Leśnej. Jak dotąd historycy nie ustalili ich dokładnego przeznaczenia, ale odkrycie w Czosze sugeruje, że podziemia zamku mogły służyć montażowi lub testowaniu komponentów rakietowych.

Legendy kontra fakty – co wiemy na pewno?

Rozbieżność między opowieściami a stanem faktycznym najlepiej ilustruje zestawienie kilku najbardziej znanych motywów. Poniższa tabela zbiera zarówno udokumentowane wydarzenia, jak i wątki nieznajdujące potwierdzenia w żadnych źródłach archeologicznych.

Szacuje się, że do tej pory udało się poznać zaledwie 20 procent tajemnic zamku Czocha, a każda kolejna interwencja badawcza przynosi nowe tropy. Zarówno dyrekcja, jak i badacze podkreślają, że prace będą kontynuowane – najpierw nieinwazyjnie, a następnie z użyciem odwiertów i eksploracji bezpośredniej.

Piotr Kucznir, autor książki „Tajny Zamek Czocha”, przyznaje, że już wkrótce można spodziewać się kolejnego sensacyjnego odkrycia związanego z rewolucyjną Francją i polską szlachtą, które rzuci nowe światło na mroczną historię tego miejsca.